Eén casus illustreert hoe slachtoffers in de betaal- en digitale portemonneestructuren van fraudeurs terechtkomen – en welke stappen nu belangrijk zijn met betrekking tot banken, politie en openbaar ministerie.

 

Kortom: Iedereen die slachtoffer is geworden van cryptofraude kan ook onder de loep worden genomen door zijn of haar bank of de politie – vooral als geld van iemand anders op hun rekening is gestort en vervolgens is doorgesluisd in opdracht van de daders. Een melding van verdachte transacties door de bank is geen strafrechtelijke aanklacht en een onderzoek betekent niet per se dat er daadwerkelijk sprake is van witwassen. Drie dingen zijn nu cruciaal: geen verdere overboekingen, zorgvuldige bewaring van bewijsmateriaal en – als u verdacht wordt – juridisch advies inwinnen voordat u een verklaring aflegt.

 

De zaak: Marlene K. verliest 48.000 euro – en wordt zelf verdachte.

Marlene K. is ervan overtuigd dat ze slechts instructies van het vermeende handelsplatform heeft opgevolgd. Haar bank en de onderzoekende autoriteiten zien het proces aanvankelijk anders: geld van een onbekende komt op haar rekening terecht, wordt direct omgewisseld voor cryptovaluta en doorgestuurd naar een externe portemonnee. Dit patroon – geld van iemand anders ontvangen, het snel omwisselen en doorsturen naar een derde partij – is typerend voor zogenaamde 'money mules'.

 

7 april
Marlene K. komt via een online advertentie in aanraking met een vermeend handelsplatform en laat haar contactgegevens achter.

10 april
Een persoonlijke "accountmanager" neemt telefonisch en via WhatsApp contact met haar op. Marlene maakt in eerste instantie 5.000 euro over.

april/mei
Het platform laat stijgende winsten zien. Marlene stort in meerdere stappen nog eens 43.000 euro – een totaal van 48.000 euro.

3 juni
Marlene wil haar winst opnemen. De zogenaamde broker legt uit dat haar bankrekening hiervoor tijdelijk als 'afwikkelingsrekening' gebruikt moet worden.

4 juni
Er wordt €15.000 op Marlene's rekening gestort door een onbekende persoon. Volgens de instructies van de broker gebruikt ze het geld om USDT te kopen en stuurt ze de tokens naar een aangewezen wallet.

6 juni
Er wordt een nieuwe betaling aangekondigd. Marlene wordt achterdochtig en weigert deze door te sturen.

10 juni
De bank blokkeert de rekening en vraagt om een verklaring voor de ongebruikelijke betalingstransacties.

18 juni
Marlene ontvangt een brief van de politie: er wordt een onderzoek tegen haar ingesteld op verdenking van witwassen.

 

Waarom worden slachtoffers van fraude überhaupt verdacht van witwassen?

Banken, cryptobeursen en andere verplichtte entiteiten moeten een melding van verdachte activiteiten indienen bij de Financial Intelligence Unit (FIU) overeenkomstig artikel 43, lid 1, van de Wet op het witwassen van geld (GwG) indien er aanwijzingen zijn dat een vermogen afkomstig is van een criminele handeling of verband houdt met het witwassen van geld of terrorismefinanciering.

Belangrijk voor de classificatie: Een melding van vermoedelijk wangedrag is geen strafrechtelijke klacht of een beschuldiging van schuld. Het betekent simpelweg dat de verantwoordelijke partij een incident verdacht genoeg vindt om nader onderzoek te rechtvaardigen.

Het rapport van de bank over verdachte activiteiten

Banken, cryptobeursen en andere verplichtte entiteiten zijn op grond van artikel 43 lid 1 van de Duitse wet ter bestrijding van witwassen (GwG) verplicht een melding te doen bij de Financiële Inlichtingendienst (FIU) indien er aanwijzingen zijn dat een vermogen afkomstig is van een strafbaar feit of verband houdt met witwassen of terrorismefinanciering. Deze meldingsplicht geldt ongeacht de waarde van het vermogen of het transactiebedrag.

Waarom is het account plotseling geblokkeerd?

De getroffenen begrijpen vaak niet waarom overboekingen vastlopen of hun rekening gedeeltelijk geblokkeerd wordt. Er zijn verschillende mogelijke oorzaken:

  • Stilstandperiode: Volgens artikel 46 lid 1 van de Duitse wet ter bestrijding van witwassen (GwG) mag een gemelde transactie in principe alleen worden uitgevoerd als de Financiële Inlichtingendienst (FIU) of het openbaar ministerie toestemming heeft gegeven, of als de derde werkdag na de melding is verstreken zonder dat de uitvoering is verboden. Zaterdagen worden niet als werkdagen beschouwd.
  • Onmiddellijke maatregelen van de FIU: Volgens artikel 40 van de Wet ter bestrijding van witwassen (GwG) kan de Financiële Inlichtingendienst (FIU) een transactie verbieden. Deze maatregel eindigt uiterlijk één maand of vijf werkdagen nadat de zaak is doorverwezen naar het openbaar ministerie. De FIU kan op verzoek uitzonderingen toestaan voor gelden die bestemd zijn voor de dekking van levensonderhoud.
  • Strafrechtelijke procesrechtelijke waarborgen: Als er al een onderzoek gaande is, kan het openbaar ministerie beslag leggen op activa, bijvoorbeeld door middel van een vermogensbeslaglegging (§ 111e StPO).
  • Terugbelverzoeken en klantrelaties: Daarnaast kan de bank van de afzender vermoedelijke fraude melden of een terugvorderingsprocedure starten. Als de bank van de afzender de herkomst van de gelden niet kan achterhalen, kan zij de zakelijke relatie ook beëindigen.

Waarom de bank niets uitlegt

  • Artikel 47, lid 1 van de Duitse wet ter bestrijding van witwassen (GwG) verbiedt entiteiten die onder de wet vallen over het algemeen om klanten of derden te informeren over een voorgenomen of ingediende melding van verdachte activiteiten, een daaruit voortvloeiend onderzoek of een informatieverzoek van de Financial Intelligence Unit (FIU). Betrokkenen merken daardoor vaak alleen vervolgvragen, vertragingen of beperkingen op, zonder de onderliggende redenen te kennen. Dit is geen toeval, maar een wettelijke verplichting – en des te meer reden om bankvragen volledig en met controleerbare documentatie te beantwoorden.

Wat vereist artikel 261 van het Duitse Wetboek van Strafrecht precies?

  • Artikel 261, lid 1 van het Duitse Wetboek van Strafrecht (StGB) stelt verschillende vormen van het omgaan met voorwerpen die afkomstig zijn van een onrechtmatige handeling strafbaar – waaronder het verbergen, ruilen, overdragen of vervoeren van dergelijke voorwerpen. Aanvankelijk is dit alleen strafbaar indien het opzettelijk gebeurt. Voor slachtoffers van fraude die onbewust als geldezel optreden, is artikel 261, lid 6 van het StGB echter bijzonder relevant: Volgens dit artikel is ook degene die door nalatigheid niet herkent dat het voorwerp afkomstig is van een onrechtmatige handeling, strafbaar. De straf in dit geval is een gevangenisstraf van maximaal twee jaar of een geldboete.
  •  

Roekeloosheid is meer dan louter onzorgvuldigheid. Het verwijst naar ernstig nalatig gedrag waarbij de criminele oorsprong praktisch onmiskenbaar is. Bij de beoordeling wordt doorgaans gekeken naar de specifieke omstandigheden: Waar kwam het geld vandaan? Was er een plausibele verklaring? Was er een commissie beloofd? Hoe dringend en ongebruikelijk waren de instructies? Welke waarschuwingssignalen waren er – en hoe reageerde de persoon daarop? Of aan de voorwaarden in een specifiek geval is voldaan, is een juridische vraag die alleen beantwoord kan worden op basis van alle omstandigheden.

Twee andere punten zijn minder bekend: Artikel 261, lid 8 van het Duitse Wetboek van Strafrecht (StGB) voorziet in immuniteit van vervolging onder strikte voorwaarden indien het delict vrijwillig wordt gemeld aan de bevoegde autoriteit voordat het wordt ontdekt. Of en hoe deze regeling in een specifiek geval van toepassing is, dient absoluut door een advocaat te worden beoordeeld. En ongeacht de strafrechtelijke procedure kan de verzender van het overgemaakte geld proberen het bedrag via een civiele procedure op de rekeninghouder te verhalen.

Er moet onderscheid worden gemaakt tussen drie situaties.

A: Alleen eigen geld

Het slachtoffer maakt zijn of haar eigen geld over naar beurzen, wallets of zogenaamde handelsplatformen.

Classificatie: Ongebruikelijke transacties kunnen nog steeds aanleiding geven tot een onderzoek, een melding van verdachte activiteiten of een beperking van de rekening. Een melding van verdachte activiteiten is geen bewijs van schuld.

B: Buitenlands geld wordt doorgestuurd

Het account van het slachtoffer ontvangt betalingen van derden, die vervolgens op instructie van de daders worden doorgestuurd of omgewisseld voor cryptovaluta.

Classificatie: Aanzienlijk riskanter. De betaalmethode volgt het patroon van een geldezel en kan aanleiding geven tot een eigen onderzoek.

C: De daders maken misbruik van de toegang tot een account of beurs.

De daders openen effectenrekeningen op naam van het slachtoffer, verkrijgen toegang tot gegevens of beheren transacties via software voor beheer op afstand.

Classificatie: Van buitenaf lijkt het slachtoffer de actieve deelnemer te zijn. Of het slachtoffer zelf heeft gehandeld of dat de daders dat hebben gedaan, moet worden onderzocht aan de hand van apparaat-, inlog- en communicatiegegevens.

 

Wat de betrokkenen nu moeten doen met betrekking tot de bank.

Een bankvraag mag niet worden genegeerd en ook niet overhaast worden beantwoord. Cruciaal is een begrijpelijk en controleerbaar verslag van wat er precies is gebeurd.

  • Verricht geen verdere betalingen of cryptotransfers op instructie van onbekende "brokers", "supportmedewerkers", "incassobureaus" of zogenaamde autoriteiten.
  • Stuur geen verdere inkomende betalingen van derden door en stort deze ook niet eenzijdig terug. Informeer de bank in plaats daarvan onmiddellijk en regel een terugboeking van de transactie via de bank. Een terugboeking naar een door de daders opgegeven rekening kan op zichzelf al onderdeel van de fraude zijn.
  • Maak een back-up van alle communicatie: e-mails, WhatsApp- en Telegram-chats (als export, niet alleen als schermafbeeldingen), sms-berichten, platformberichten, spraakberichten en gespreksgeschiedenis.
  • Bewaar al uw bankafschriften en betalingsbewijzen veilig – niet alleen uw eigen stortingen, maar ook inkomende betalingen van derden, inclusief naam van de afzender, IBAN en betalingsdoel.
  • Exporteer uw volledige transactie- en opnamegeschiedenis van de cryptobeurs die u gebruikt. Als exporteren niet voldoende is, kunt u op grond van artikel 15 van de AVG informatie opvragen om opgeslagen gegevens zoals inlogtijden en IP-adressen te verkrijgen.
  • Beveiligde walletadressen en volledige transactiehashes zonder wijzigingen. Screenshots alleen zijn vaak onvoldoende voor een betrouwbare blockchainanalyse.
  • Maak een chronologisch overzicht: Wie gaf welke instructie en wanneer? Welke betaling werd direct daarna gedaan?
  • Blijf objectief in uw contacten met de bank en vermeld alleen controleerbare feiten. Geef duidelijk aan welke aannames u doet over de identiteit van de daders of over de geldstromen.
  • Als er al een onderzoek tegen u loopt, stem dan eventuele schriftelijke verklaringen aan de bank vooraf af met uw advocaat.

Zelf een strafrechtelijke klacht indienen: vroeg en volledig

Veel slachtoffers aarzelen om aangifte te doen – uit schaamte of omdat ze hopen het geld zelf terug te krijgen. Juist in situaties zoals die van Marlene zijn er veel redenen om vroegtijdig aangifte te doen van fraude. Een aangifte documenteert het verlies van het slachtoffer, geeft de politie een volledig beeld van de zaak vanuit het perspectief van het slachtoffer en levert een zaaknummer op dat aan banken en beurzen kan worden doorgegeven.

Als er geld van iemand anders is doorgesluisd, moet dit deel van het incident volledig en zonder opsmuk in het rapport worden opgenomen. Omdat dit persoonlijke strafrechtelijke aansprakelijkheid met zich mee kan brengen, dient het rapport vooraf met een strafrechtadvocaat te worden besproken.

Wat gebeurt er als de politie of het openbaar ministerie contact opneemt?

Allereerst moet worden verduidelijkt in welke hoedanigheid de betrokkene wordt aangesproken: als slachtoffer, getuige of verdachte. Deze rol wordt doorgaans vermeld in de dagvaarding of begeleidende brief. Deze rol bepaalt de rechten en plichten van de betrokkene.

  • Zoals beschuldigd: Tijdens een verhoor moet de verdachte, conform artikel 136 van het Duitse Wetboek van Strafvordering (StPO), worden geïnformeerd over het specifieke delict waarvan hij wordt beschuldigd. De verdachte moet worden meegedeeld dat hij niet verplicht is een verklaring af te leggen en te allen tijde een advocaat kan raadplegen. Dit geldt ook voor politieverhoren, zoals bepaald in artikel 163a, lid 4 van het StPO. Een verdachte is niet verplicht gehoor te geven aan een oproep van de politie. Hij moet echter wel gehoor geven aan een oproep van het openbaar ministerie (artikel 163a, lid 3 van het StPO), hoewel hij ook in dat geval mag zwijgen.
  • Als getuige: Getuigen moeten gehoor geven aan een oproep van de politie en getuigen als de oproep is gebaseerd op een bevel van het openbaar ministerie (§ 163 lid 3 van het Duitse Wetboek van Strafvordering). Volgens § 55 van het Duitse Wetboek van Strafvordering mogen zij echter weigeren vragen te beantwoorden als dit hen aan vervolging zou blootstellen. Dit is relevant als iemand als slachtoffer wordt opgeroepen, maar ook geld van derden op zijn of haar rekening heeft ontvangen.
  • Toegang tot bestanden: De advocaat van de verdediging heeft het recht het onderzoeksdossier in te zien (§ 147 van het Wetboek van Strafvordering). Alleen dan kan worden beoordeeld welke informatie de autoriteiten al bezitten en waarop de verdenking precies is gebaseerd.

Belangrijk: Wie erachter komt dat hij of zij wordt onderzocht voor witwassen, moet niet zomaar spontaan proberen de hele situatie telefonisch of tijdens een onvoorbereid verhoor uit te leggen. Zorg er eerst voor dat alle documenten veiliggesteld zijn en bespreek de verdere stappen met een advocaat gespecialiseerd in strafrecht. Dit betekent niet dat men moet weigeren mee te werken met de onderzoekende autoriteiten. Het betekent wel dat er een volledig, gestructureerd en goed gedocumenteerd verslag moet worden opgesteld – meestal na bestudering van het dossier.

Waarom "Ik ben zelf ook een slachtoffer" vaak niet genoeg is.

Voor de politie telt niet alleen de persoonlijke verklaring, maar vooral of de vermeende opeenvolging van gebeurtenissen wordt ondersteund door objectieve gegevens. Met name bij cryptotransacties kan gestructureerde documentatie het verband tussen de instructies van de dader en de betalingsbewegingen traceerbaar maken.

In het geval van Marlene K. zouden bijvoorbeeld de volgende punten gecombineerd kunnen worden:

  • hun eigen deposito's ter waarde van in totaal 48.000 euro als bewijs van de eerdere schade,
  • de ontvangst van de 15.000 euro op haar bankrekening,
  • de direct daaropvolgende aankoop van USDT op de cryptobeurs, inclusief de export van de beurs.,
  • de specifieke transactiehash van de doorsturing,
  • de doelwallet en de verdere transactiegeschiedenis ervan,
  • het WhatsApp-bericht van de vermeende tussenpersoon met de betalingsinstructies,
  • de temporele afstemming tussen communicatie en transactie en
  • hun weigering op 6 juni om een volgende betaling over te maken.

 

Hoe beter deze elementen op elkaar aansluiten, hoe duidelijker het wordt om te reconstrueren hoe de betrokkene bij het betalingsproces betrokken was. Ook ontlastende omstandigheden moeten worden gedocumenteerd: dat er geen commissie was beloofd, dat de betaling werd gepresenteerd als onderdeel van haar eigen winstverdeling, en dat Marlene de overeenkomst zelf heeft beëindigd. De juridische beoordeling of dit al dan niet een strafbaar feit vormt, blijft de verantwoordelijkheid van de onderzoekende autoriteiten, de rechtbanken en de advocaten.

Welke rol kunnen blockchainforensisch onderzoek en OSINT spelen?

Blockchainforensisch onderzoek kan geen onschuld "bewijzen" en vervangt geen verdediging. Het kan echter wel technische feiten documenteren die relevant zijn voor de classificatie van de zaak. Onder andere de volgende vragen kunnen on-chain worden onderzocht:

  • Welke portemonnee heeft de cryptovaluta ontvangen die door de getroffen persoon zijn verzonden?
  • Werden de activa doorgestuurd, uitgewisseld of gebundeld via tussenliggende wallets?
  • Zijn er aanwijzingen dat cryptovalutabeurzen, swapdiensten, bridges of andere dienstverleners mogelijk rekeninggegevens van houders bewaren?
  • Als er ook geld van andere slachtoffers via dezelfde portemonnees stroomt, duidt dat dan op een fondsenwervingsstructuur van de daders in plaats van op eigenbelang van de slachtoffers?
  • Hoe snel werden de activa na ontvangst overgedragen, en komen de tijdstempels op de blockchain overeen met de communicatie van de dader?

 

OSINT, oftewel de analyse van openbaar beschikbare bronnen, vult deze analyse aan door informatie te verschaffen over de kant van de daders: registratie- en hostinggegevens van het platformdomein, vermeldingen op waarschuwingslijsten van BaFin of buitenlandse toezichthoudende instanties, connecties met andere frauduleuze websites, gebruikte telefoonnummers en messengerprofielen. Dergelijke bevindingen kunnen aantonen dat het platform onderdeel is van een bekend fraudepatroon – en daarmee de verhalen van de slachtoffers geloofwaardiger maken.

Een duidelijke scheiding is cruciaal: transacties op de blockchain zijn publiekelijk verifieerbaar. De toewijzing van een adres aan een beurs of dienst daarentegen is gebaseerd op analytische tools en vergelijkende gegevens en blijft indicatief totdat de dienst dit op verzoek van de autoriteiten bevestigt. Vooral in complexe gevallen kan dit leiden tot de ontwikkeling van een technisch systeem dat transactiehashes, walletadressen, tijdstempels en geldstromen zodanig verwerkt dat advocaten en opsporingsautoriteiten deze effectief kunnen gebruiken.

Praktische checklist voor de betrokkenen

1. Geen verdere overdrachten
Voer geen verdere betalingen of cryptotransfers uit op instructie van de zogenaamde broker, "support" of herstelprovider.

2. Meld inkomende buitenlandse bezoekers
Stuur geen inkomende betalingen van onbekende bronnen meer door en stort ze ook niet op eigen initiatief terug, maar meld ze onmiddellijk aan de bank.

3. Veilige communicatie
Exporteer chats, bewaar e-mails, maak een back-up van voicemailberichten en gespreksgeschiedenis. Verwijder niets.

4. Beveilig bank- en beursdocumenten
Beveiligde bankafschriften, IBAN's, namen van afzenders en ontvangers, boekingsteksten en een complete beursexport.

5. Beveilig blockchaingegevens
Noteer de walletadressen en de volledige transactiehashes – niet alleen screenshots.

6. Maak een tijdlijn
Verbind datum, tijd, instructie, betaling en gesprekspartner chronologisch.

7. Verduidelijk de status
Wanneer u contact opneemt met de autoriteiten, achterhaal dan of u geregistreerd staat als slachtoffer, getuige of verdachte.

8. Win juridisch advies in.
Als u verdacht wordt of buitenlands geld heeft overgemaakt, raadpleeg dan een strafrechtadvocaat voordat u een verklaring aflegt, een bekentenis aflegt of aangifte doet.

9. Dien uw eigen rapport in
Meld de fraude volledig. Als er geld van derden is overgemaakt, raadpleeg dan een advocaat voordat u aangifte doet.

10. Beoordeel de forensische documentatie
Bij cryptobetalingen kan een technische reconstructie de daadwerkelijke betalingsstromen traceerbaar maken.

 

Wat de betrokkenen moeten vermijden

  • Het verwijderen van chats of accounts omdat de communicatie gênant of stressvol aanvoelt, kan later ook een opluchting zijn.
  • Betalingstransacties achteraf "verklaren" zonder precies te weten wat er werkelijk is gebeurd.
  • Het op eigen initiatief doorsturen van inkomende gelden van derden of het "terugbetalen" ervan aan een door een derde partij opgegeven rekening.
  • Geld betalen aan andere, onbekende personen die beweren een rekening te kunnen deblokkeren, een FIU- of witwasoperatie te kunnen "beëindigen" of verloren geld terug te kunnen vorderen.
  • Wijzig geen portemonneegegevens en verplaats geen activa overhaast tussen portemonnees wanneer er al een onderzoek gaande is.
  • Maak de namen van vermeende daders niet openbaar totdat hun identiteit op betrouwbare wijze is vastgesteld.

Eerst de slachtoffers, dan de verdachten – zo kiest de documentaire.

Crypto- en beleggingsfraudeurs gebruiken hun slachtoffers niet alleen als bron van inkomsten. Ze koppelen de accounts en wallets van hun slachtoffers ook aan andere betaalstromen om de herkomst van het geld te verbergen. Dit zorgt voor een dubbele last voor de slachtoffers: enerzijds hun eigen financiële verlies en anderzijds de verdenking van witwassen.

Het is daarom cruciaal om het proces vroegtijdig te stoppen, al het bewijsmateriaal veilig te stellen en banktransacties, communicatie van de dader en blockchaingegevens chronologisch te verzamelen. Als de betrokkene zelf een verdachte is, moet de strategie worden uitgevoerd door een strafrechtadvocaat. Een forensische blockchainanalyse kan de technische feitelijke basis leveren. Het vervangt echter geen juridische beoordeling of verdediging.

Cryptotransacties in verband met vermoedelijke witwaspraktijken?

We documenteren de technische betaalmethoden, wallets en transactiehashes op een gestructureerde manier en bereiden ze voor op verdere verwerking door advocaten of opsporingsautoriteiten.

Juridische kennisgeving

Dit artikel dient uitsluitend ter algemene informatie en geeft de status van de genoemde regelgeving weer zoals die gold in oktober 2026. De gepresenteerde casus is een onderzoek van Finanz Forensik GmbH. Finanz Forensik GmbH / Krypto Investigation biedt geen juridisch advies of strafrechtelijke bijstand. Indien u verdacht wordt of geld van derden heeft overgemaakt, dient u juridisch advies in te winnen bij een advocaat gespecialiseerd in strafrecht.

Bronnen en juridische grondslagen

Cryptotransacties/IBAN-overboekingen in verband met vermoedelijke witwaspraktijken?

We documenteren technische betaalmethoden, wallets en transactiehashes op een gestructureerde manier en bereiden de resultaten voor op verdere verwerking door advocaten of opsporingsautoriteiten.

 

Ontvang een gratis beoordeling van uw zaak.